Introductie wet & regelgeving
Je wilt beginnen als buitenvarkenshouder. Wat komt daar allemaal bij kijken op het gebied van wet- en regelgeving? Om je op weg te helpen geven wij hieronder een introductie van de wet en regelgeving met betrekking tot het houden van (buiten)varkens. Op het moment van schrijven is het 2026, mocht er daarin iets wijzigen, dan zullen wij deze pagina ook aanpassen. Echter, wij raden aan om altijd de website van de officiële instanties te raadplegen voordat je daadwerkelijk begint met het houden van varkens.
Recreatieve houder (RE) of bedrijfsmatige houder?
Voor de wet worden varkenshouders verdeeld in verschillende groepen, voor de groep recreatieve houders (RE) gelden de minste regels. Hier behoor je toe wanneer je vier of minder varkens houdt (of minder dan drie varkenseenheden). Je rekent met het gemiddelde aantal dieren dat je in een jaar houdt. Wanneer je meer dan vier varkens houdt, behoor je tot de overige statussen en dien je aan meer regels te voldoen. Meer informatie daarover volgt bij het kopje ‘Bedrijfsstatus’.
RVO
Alles omtrent wet- en regelgeving is te vinden op de website van de RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland). Omdat de praktijk van buitenvarkenshouders verschilt van de gangbare varkenshouderij is het van belang om je goed te verdiepen in de materie. Het is ook aan te raden om advies in te winnen bij bestaande buitenvarkenshouders, sommigen van hen bieden een adviserende service aan. Zie kennisbank.
Om bedrijfsmatig varkens te houden dien je de volgende stappen te doorlopen:
- Controleer bij de gemeente of je een vergunning nodig hebt en of de plek waar je de varkens wilt houden over het juiste bestemmingsplan beschikt.
- Bepaal wat voor bedrijfsstatus je nodig hebt
- Vraag een UBN aanvragen met de desbetreffende bedrijfsstatus
- Maak een account aan bij één van de officiële databanken om de aan- en afvoer van varkens te registreren
Als de locatie geschikt is, het aantal varkens past bij het bestemmingsplan, en je jezelf hebt aangemeld als bedrijf, kun je beginnen met het houden van varkens.
Als varkenshouder dien je je vervolgens aan deze wet- en regelgeving te voldoen:
- Je voldoet aan de eisen van je gemeente.
- Je registreert jezelf als houder, incl. de juiste bedrijfsstatus.
- Je schaft varkensrechten aan (indien meer dan 4 varkens).
- Je betaalt mee aan het Dier Gezondheid Fonds (indien meer dan vier varkens).
- Je voorziet je varkens van een oormerk.
- Je meldt verplaatsingen en de aanvoer van nieuwe dieren.
- Je dient bij verplaatsing van varkens een vervoersdocument in.
- Je houdt een bedrijfsregister bij (indien meer dan vier varkens).
- Je hebt een plan voor reinigen en ontsmetten (R&O) (Indien meer dan vier. varkens). Let op, hier gelden uitzonderingen voor buitenvarkens.
- Je voorziet in de juiste huisvesting (afrastering). Deze voorkomt dat overdraagbare ziektes worden binnengebracht.
- Je voldoet aan de welzijns normen.
- Je voert de varkens geen vlees, vis of gekookte reststromen.
- Je hebt een Bedrijfsbehandel & Bedrijfsgezondheisplan met een vaste dierenarts. (indien meer dan vier varkens).
Vergunning
Of je een specifieke vergunning nodig hebt hangt af van het type bedrijf, de locatie en de impact van jouw bedrijf op de omgeving. Dit verschilt per gemeente, het is belangrijk om de gemeente in een vroeg stadium te betrekken. Ook is het handig om alvast zelf een vergunningscheck te doen. Dat kan via deze website.
De grootste drempel betreft vaak het bestemmingsplan van de locatie waar je de varkens wilt houden, deze moet de bestemming ‘agrarisch’ hebben. Wil je varkens houden in een gebied met de bestemming ‘wonen’? Dan is dit in de basis verboden en moet je een vergunning aanvragen om af te wijken van het omgevingsplan. De kans op goedkeuring in woonwijken of dorpskernen is erg klein.
Bedrijfsstatus
De wetgever verdeelt varkenshouders in een aantal groepen (de bedrijfsstatus), wordt gedaan om het risico op het verspreiden van ziektes te beperken. Elke bedrijfsstatus komt met een set aan regels m.b.t. hygiëne en het verplaatsen van dieren.
De statussen en de bijbehorende regelgeving zijn te vinden op de website van de RVO. Hier kun je ook je UBN aanvragen (Uniek Bedrijfsnummer) via het portaal ‘Mijn RVO’.
Buitenvarkenhouders vallen doorgaans onder de status RE (Recreatie en hobby), B (met eigen zeugen fokken) of D (meer dan 4 varkens opfokken voor de slacht). Deze statussen behandelen we hieronder.
RE-bedrijf (recreatief en hobby)
Een RE-bedrijf heeft maximaal vier varkens (of drie varkenseenheden, zie varkenseenheden)
- Je dient een UBN aan te vragen op de website van de RVO.
- Je moet je varkens voorzien van een oormerk met het bijbehorende UBN.
- Je bent verplicht om de aan- en afvoer van varkens binnen twee werkdagen te registreren in het systeem van RVO.
- Je mag de varkens vervoeren naar een andere hobby/recreatie houder of het slachthuis.
- Een commerciële varkenshouder mag maximaal 4 varkens per keer afleveren op jouw bedrijf.
- Je moet veranderingen in het aantal varkens, de verblijfplaats en de verplaatsingen in Nederland bijhouden en zo nodig melden.
B-bedrijf
Op een B-bedrijf worden zeugen gehouden voor de biggenproductie. De biggen worden opgefokt tot vleesvarkens.
- Je dient een UBN aan te vragen op de website van de RVO.
- De varkens moeten voorzien zijn van een oormerk met het bijbehorende UBN
- Je mag de biggen verkopen aan D bedrijven (vleesvarkenshouders) of aan hobbyisten (RE status).
- Wanneer je aan meer dan 6 D bedrijven wilt leveren in een periode van 4 weken, of aan 12 D bedrijven in een periode van 4 maanden, heb je de status van een A bedrijf nodig, inclusief de bijbehorende hygiëne-eisen.
- Je moet veranderingen in het aantal varkens, de verblijfplaats en de verplaatsingen in Nederland bijhouden en zo nodig melden.
- Bij de B-status gelden de standaardvoorwaarden ten aanzien van gezondheid en hygiëne. Hier gelden uitzonderingen voor buitenvarkens*
D-bedrijf
Op een D-bedrijf worden biggen gehouden voor de vleesvarkenproductie.
- Je dient een UBN aan te vragen op de website van de RVO.
- De varkens moeten voorzien zijn van een oormerk met het bijbehorende UBN.
- Andere bedrijven mogen varkens leveren aan jouw bedrijf. 6 bedrijven in een periode van 16 weken.
- Je mag de varkens niet aan derden leveren. Je mag ze enkel verplaatsen naar het slachthuis.
- Je moet veranderingen in het aantal varkens, de verblijfplaats en de verplaatsingen in Nederland bijhouden en zo nodig melden.
- Bij de D-status gelden de standaardvoorwaarden ten aanzien van gezondheid en hygiëne. Hier gelden uitzonderingen voor buitenvarkens*
*Op dit moment is er nog geen duidelijk hygiene plan voor buitenvarkens-houderijen. Een hygiene sluis is niet verplicht, schone laarzen en een wasplaats lijken voldoen. GoedGehouden is samen met de Vereniging voor Buitenvarkens bezig om meer duidelijkheid te krijgen rondom hygiene voorschriften.
Websites
Als je echt wilt starten als buitenvarkenshouder en juridisch zeker wilt zijn dat je aan alle regels voldoet, raden wij je aan om de volgende websites te raadplegen.